Een jaar geleden besloot ik te stoppen met Facebook. De eerste poging strandde: ik wilde eerst mijn foto’s downloaden, en Facebook beloofde een .zip-bestand klaar te zetten. Dat bestand kwam, maar de motivatie om door te zetten ebde weg. Facebook-links bleven een jaar lang onaangeroerd in mijn inbox liggen.
Nu, een jaar later, heb ik gewoon doorgeklikt. Met behulp van een online tutorial - want Facebook heeft de verwijder-optie diep weggestopt, zeker sinds ze alles hebben gekoppeld aan Instagram en andere Meta-platforms.
Een jaar geleden besloot ik te stoppen met Facebook. De eerste poging strandde: ik wilde eerst mijn foto’s downloaden, en Facebook beloofde een .zip-bestand klaar te zetten. Dat bestand kwam, maar de motivatie om door te zetten ebde weg. Facebook-links bleven een jaar lang onaangeroerd in mijn inbox liggen.
Nu, een jaar later, heb ik gewoon doorgeklikt. Met behulp van een online tutorial - want Facebook heeft de verwijder-optie diep weggestopt, zeker sinds ze alles hebben gekoppeld aan Instagram en andere Meta-platforms.
De enshittification van sociale media
Figuur 1: Cover van Cory Doctorow’s boek The Internet Con.
Cory Doctorow introduceerde in 2023 het begrip enshittification om te beschrijven hoe platforms systematisch verslechteren:
“Here is how platforms die: first, they are good to their users; then they abuse their users to make things better for their business customers; finally, they abuse those business customers to claw back all the value for themselves. Then, they die.” (Doctorow, 2023)
Facebook doorliep dit proces in versneld tempo. Wat begon als een plek om met vrienden in contact te blijven, werd een eindeloze stroom van gesponsorde content, clickbait en - zoals Merriam-Webster het nu noemt - slop: “digital content of low quality that is produced usually in quantity” (Merriam-Webster, 2025).
Mijn feed bestond niet meer uit updates van vrienden, maar uit AI-gegenereerde afbeeldingen, rage-bait en advertenties vermomd als content. De vrienden waren verdwenen onder een laag algoritmische troep.
Dark patterns: De uitgang vinden
Stoppen met Facebook klinkt simpel. Dat is het niet. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) onderzocht hoe grote techbedrijven dark patterns inzetten - manipulatieve ontwerptechnieken die gebruikers sturen naar keuzes die niet in hun belang zijn.
De ACM concludeert: “Big techbedrijven maken het consumenten moeilijk om hun privacy te beschermen. Ze gebruiken dark patterns om consumenten te sturen naar opties die nadelig zijn voor hun privacy” (ACM, 2024).
Zonder tutorial had ik de verwijder-optie niet gevonden. Het proces:
De optie “Deactiveren” staat prominent - maar je account blijft bestaan
“Permanent verwijderen” zit verstopt onder Instellingen → Accounts Center → Persoonlijke gegevens → Eigendom en beheer van account
Alles is gekoppeld: Facebook, Instagram, Threads - je moet kiezen wat je wilt behouden
Er volgt een wachtperiode van 30 dagen waarin je “van gedachten kunt veranderen”
Daarna nog eens 6 weken niet inloggen voordat het daadwerkelijk wordt verwijderd
Die laatste eis is verraderlijk: één klik op een Facebook-login bij een willekeurige website, en je teller begint opnieuw.
Nu WhatsApp nog
Met Facebook op weg naar de uitgang, richtte Meta zijn aandacht op WhatsApp. Zonder enige toestemming werd Meta AI in mijn berichten-app geduwd. Een AI-assistent die ik niet vroeg, niet wil, en niet uit kan zetten.
Dit is geen feature - dit is kolonisatie van mijn communicatie. Zoals de ACM stelt over dit soort praktijken: bedrijven “maken standaardinstellingen die gunstig zijn voor henzelf, terwijl de consument er bewust voor moet kiezen om dit aan te passen” (ACM, 2024).
Maar bij Meta AI is zelfs die keuze weggenomen. Er is geen opt-out. Het staat daar, in je chat-interface, of je het wilt of niet.
De overstap naar Signal
De afgelopen maanden ben ik grotendeels overgestapt naar Signal. Geen algoritmes, geen advertenties, geen AI die meeleest. Gewoon versleutelde berichten tussen mensen.
Maar hier stuit ik op het network effect - dezelfde kracht die Facebook zo machtig maakte. Niet iedereen wil overstappen. Groepschats met familie, sportclubs, werkcontacten - ze zitten vast in WhatsApp. En dus kan ik er niet helemaal van af.
Dit is misschien wel het meest frustrerende aspect van het hele big tech ecosysteem. Je kunt als individu beslissen te vertrekken, maar je sociale netwerk houdt je gegijzeld.
Figuur 2: De uitgang van Facebook vinden door de dark patterns heen.
Wat nu?
Over zes weken zou mijn Facebook-account definitief verdwijnen - mits ik niet per ongeluk inlog via een of andere duistere Facebook-login op een website.
WhatsApp blijft voorlopig een noodzakelijk kwaad, met Signal als primaire app voor iedereen die wél wil overstappen.
En Meta? Die blijft proberen mijn aandacht te koloniseren via elk platform dat ze bezitten. Maar ze doen het zonder mij. Of in ieder geval: met zo min mogelijk van mij.
Soms is de enige manier om te winnen, niet mee te spelen.
Bronnen
ACM. (2024). Onderzoek naar dark patterns bij big tech. Geraadpleegd van https://acm.nl/nl/publicaties/acm-roept-big-tech-op-gedrag-aan-te-passen
Doctorow, C. (2023, 21 januari). Tiktok’s enshittification. Pluralistic. Geraadpleegd van https://pluralistic.net/2023/01/21/potemkin-ai
Merriam-Webster. (2025). 2025 Word of the Year: Slop. Geraadpleegd van https://merriam-webster.com/wordplay/word-of-the-year
Bart van der Wal
Docent aan de HAN University of Applied Sciences en MAMIL met een passie voor SwimRun en andere avontuurlijke duursportavonturen. Schrijft over technologie, softwareontwikkeling en duursport.
Figuur 1: Cover van Cory... read more
Figuur 2: De uitgang van Facebook vinden door de dark patterns heen.